Сызықтық алгебраның
теңдеулер жүйесін шешудің итерациялық әдістер.
A: f (х)=0 (1) теңдеулер жүйесі деп аталады,
егер х-вектор болса, яғни
компоненталық
вектор болса f векторы функцияның жүйе: сызықтық, сызықтық
емес, транц, алгебралық болуы мүмкін.
Сызықтық алгебралық теңдеулер жүйесін
қарастырайық. (С.А.Т.Ж)
(2)
m- теңдеулер саны
n- белгісіздер саны
Егер m > n болса
аса
анықталған жүйе.
Егер m < n болса
аса
анықталмаған жүйе.
Егер m = n болса
жабық жүйе
болады.
Егер
кеңейтілген жүйенің

жүйенің
матрицасы
жүйенің
кеңейтілген матрицасы
Егер Ч(А)=Ч(В) болса,
жүйенің
тек бір ғана шешімі болады.
(2)
жүйенің бір шешімі бар болсын.Енді жүйенің Гаусс,
Крамер, матрицалық тәсілімен шешеміз.Бұл әдіс
нақты түбірді есептейді, бірақ n-кіші сан. Бірақ
ғылыми техникалық, экономикалық есептерде n-үлкен сан
болады. Мысалы, n=50, 100 болуы мүмкін.Бұл жағдайда
нақтыоң нәтиже бермейді.Оның 2 сесебі бар:
1) есептін
көлемі өте көп болады.
2) әрбір
есептің қадамында арифметикалық операциялар белгілі
қателікпен орындалады.Оның қосындысы үлкен сан болып
кетуі мүмкін, яғни нәтиже дұрыс шықпайды.
Мысалы: n=20
болсын.
Крамер тәсілін
қолданайық.
болсын.Крамер тәсілі
операция орындалсын ![]()
Жалпы
қателік : ![]()
(2) Жүйе
берілген болсын және тек түбірлері бар болсын. Матрицалық
формада жүйені былай жазуға болады.
Ах = в (3)
мұндағы
квадратуралық матрица – А


- вектор
- матрицалық қатар.
(3) жүйеден төмендегі эквивалентті жүйеге жөшіреміз.
(4)
Бұл
формадағы көшу үшін : (3) жүйедегі 1 теңдеуінен х
-ді табайық, 2 теңдеуде х
-табайық.n теңдеуден х
-табайық.
(5)
(2)=(3)=(4)=(5) эквивалентті
жүйелер.
0-ші нүктелер деп белгілейік.
Қалған нүктелер
мына формуламен есептелінеді.
(6)
(6) жүйені
(4) түрде жазайық

(7)
(6) ~ (7) (6)-шы
формуламен жай интерацияны есептейді.![]()
бойынша
есептейміз.
Теорема. (7) формуласындағы
сандық тізбектің шегі болуы үшін
матрицасының
нормасы төмендегі шартты қанағаттандыруы керек.
(8)
Мұндағы
норма төмендегіні есептейді.
(8) шарт тізбектің
жинақтылығына жеткілікті шарт.
![]()
Мысал
қарастырайық:

Жүйені
мына түрде жазсақ:

Онда
жүйені итерациялық формада былай аламыз:

Сәйкестік
шартын тексерейік:



және
жуықтау шешімін келесі түрде табамыз:
![]()
![]()
![]()
делік
![]()
![]()
![]()
Нәтиже
келесі кестеде көрсетілген:
|
Итерация |
|
|
|
|
0 1 2 3 4 |
0 0,795 0,962 0,9781 0,9802 |
0 0,849 0,982 1,0020 1,0040 |
0 1,398 1,532 1,5604 1,5625 |
Соңғы
шартты келесі түрде тексереміз:



Нәтижесінде
мынаны аламыз:
![]()